Organisatie voor pachters, eigenaren, grondgebruikers en erfpachters

De Landpachter

2013e jaargang nr. 1, 31-01-'13

Dossier erfpacht - De voorwaarden maken of breken de erfpacht.

De voorwaarden in het erfpachtcontract zijn alles bepalen voor de waarde ervan. Dit zegt Piet Hopma Zijlema uit Lelystad. En hij praat uit ervaring. In het kantoor van zijn akkerbouwbedrijf in de Flevopolder praat ik met hem over erfpacht, betalingscapaciteit van grondkosten, opvolging en samenhorigheid onder de boeren. Ik praat met een bevlogen mens. Aan de wand van zijn kantoor hangen naast de diverse behaalde certificaten, prijzen en foto’s ook inspirerende teksten van grote denkers of coaches. En ook uit het gesprek blijkt dat er niet alleen een zakelijk ondernemer aan het woord is, maar ook iemand met maatschappelijke betrokkenheid en idealen. En met aandacht voor een groter geheel.

Piet Hopma Zijlema heeft ervaring met erfpacht. Hij heeft het erfpachtrecht overgenomen van zijn vader en is één van de eerste erfpachters van RVOB, voorheen Dienst der Domeinen, waarbij de einddatum van het contract is aangebroken. “Indertijd heeft men zich in Den Haag uitgesproken dat strategisch gelegen gronden niet verkocht mochten worden, maar opnieuw in erfpacht uitgegeven moeten worden. De voorwaarden en met name ook de canonberekening die in het eerste voorstel aan ons zijn gedaan waren schokkend. Verbaasd vroeg ik me af of ik het wel juist las, wat er in de brief stond. Een canonvoorstel van bijna €1800,- per hectare, jaarlijks CPI geïndexeerd betekend het einde van het bedrijf. Het is eenvoudig uit te rekenen dat in een bouwplan, waar gezien de grondsoort granen noodzaak zijn, dergelijke canonverplichtingen niet te doen zijn. Dat kan ik iemand uit hartje Lelystad nog wel voorrekenen.” Dat het protest dan ook niet lang uit kon blijven viel te raden. Uiteindelijk heeft dat geleid tot een nieuw voorstel. Een voorstel waarbij de canon van de cultuurgrond is vastgesteld op 125% van  de regionorm in het pachtprijzenbesluit. Een verbetering, maar voor hoe lang? Hopma Zijlema: “Er is nog niet zo lang ervaring met dit pachtprijzensysteem. Dus we kunnen moeilijk zeggen op welke wijze dit een stabiel systeem is. Tot op heden is de regionorm alleen maar gestegen in Flevoland. En de in het systeem opgenomen LEI bedrijven, zijn die wel representatief voor mijn bedrijf, of betaal ik de resultaten van een bedrijf wat veel hogere saldi kan halen? Ook het vaststellen van de norm uit achterliggend jaren betekend dat je altijd achteraf betaald. Soms ook op het moment dat je dat niet past. Mooier is in mijn optiek een systeem waaruit blijkt wat de langjarige betaalcapaciteit van de grondkosten zijn, en daarop verder te borduren. Dat geeft stabiliteit.” De akkerbouwer geeft ook nadrukkelijk aan: “de canon is dan wel aangepast, maar de voorwaarden niet. Uiteindelijk bepalen die de waarde en mogelijkheden van je erfpachtrecht.” Had Hopma Zijlema niet liever reguliere pacht? “Erfpacht is een zakelijk recht, wat in mijn optiek een voordeel kan zijn ten opzicht van het persoonlijke recht van reguliere pacht. Een zakelijk recht is verhandelbaar, financierbaar en geeft zekerheid. Echter, wanneer in de voorwaarden opgenomen wordt dat het niet vrij verhandelbaar is, omdat er een eerste recht van koop is bij de bloot eigenaar, of dat er geen waarde is doordat er geen afstandsvergoeding betaald wordt, of zelfs geen mogelijkheden voor opzegging bevatten, is het maar de vraag wat de uiteindelijke waarde van het recht is. De voorwaarden in het huidige nieuwe contract zijn zodanig dat de waarde vrijwel nihil is. Je kunt dan wel raden wat de bank zegt als je er geld op gaat halen, of wat bij verkoop een collega voor het recht zou willen betalen. Te meer ook omdat RVOB het recht heeft bij noodzakelijk maatschappelijk belang de overeenkomst op te zeggen”. Hopma Zijlema, die een bedrijf heeft met ca. 70 hectare heeft de helft van het bedrijf in eigendom. Ooit gekocht van Domeinen. “De andere helft van het bedrijf is gelegen in strategisch gebied. Echter, ik vraag me af: waaruit blijkt dat het strategisch is? Welk ruimtelijk plan geeft hier aanleiding toe? En, zijn er andere bedrijven geweest die wel hebben kunnen kopen in strategisch gelegen gebied?” Vragen waarop Hopma Zijlema graag het antwoord heeft. Hij voorziet namelijk toekomst voor de Nederlandse landbouw en ook voor een eventuele opvolger op zijn bedrijf. “De wereldbevolking groeit, en wij produceren één van de belangrijkste dingen van de wereld: voedsel” Is het beslag op het kapitaal van de grond geen grote belemmering voor de landbouw en bedrijfsopvolging? “Samenwerking zal steeds meer noodzakelijk worden. Om kosten te drukken en om kapitaalkrachtig te zijn”.

Hopma Zijlema produceert op zijn bedrijf in hoofdzaak pootaardappelen, granen , uien en bieten. Hij schuwt niet hier nieuwe ontwikkelingen toe te passen. Al jaren past hij een niet kerende grondbewerking toe. De zorg voor de bodem blijkt ook uit deelname aan programma’s die de bodemstructuur en het bodemleven in beeld hebben. “Er is niet veel geleerd uit het verleden. Je ziet dat er vaak terugkomen wordt op zaken die uit het verleden al duidelijk waren te voorzien. Ook in de pacht zal dat moeten gebeuren. Te hoge pachtprijzen zorgen voor een uitputten en uitmergelen van de grond. Dat gaat niet goed. We zullen onze grond moeten koesteren. Dat kan alleen als er voldoende zorg aanbesteed kan worden en uitputting doordat een hoge canon of pacht moet worden betaald dwarsboomt dit.”

 

In het najaar van 2012 is Hopma Zijlema weer voor een periode van 40 jaar erfpachter geworden. “We stonden met de rug tegen de muur. Als je niet tekende kreeg je de grond in liberale pacht. Dat is onzeker. Dus eigenlijk heb je geen keus, als je verder wilt met je bedrijf. Ik heb soms het gevoel dat het boerencollectief of het gevoel van ‘samen’ niet meer zo sterk is. De eerste vraag die je hoort is: welk resultaat levert het me op. Dat is bij belangenbehartiging altijd moeilijk te meten. Terwijl ook de landbouworganisaties te veel op voorhand weggeven. Recent ben ik daarvan weer geschrokken bij een bijeenkomst over pacht in deze omgeving”  Ook in de aanloop naar de verlenging van de erfpacht is de belangenbehartiging onvoldoende geweest. “De drive zou zo moeten zijn dat organisaties als het ware voor de deur gaan liggen en niet eerder weggaan voordat een goede regeling in de zak zit”. Een mooi aansporing voor ook de BLHB, om de belangenbehartiging van de erfpacht nadrukkelijk in beeld te hebben en houden.